Zelfcontrole

Je hebt alleen controle over jezelf

 

Als gezinsbehandelaar heb ik veel ouders horen zeggen dat zij de grip op hun kind waren verloren. Hun puberende zonen en dochters deden wat ze wilden en trokken zich weinig tot niets meer van hen aan. “Ze is onhandelbaar” of “Hij deugt nergens voor, er komt niks van hem terecht” werd me verteld. Hoe konden ze er voor zorgen dat dit zou veranderen en dat hun puber weer naar ze zou gaan luisteren? Had ik daarvoor tips of handvaten?

Ik ontmoette hoofdzakelijk ouders die ontzettend hun best deden en hard aan het werk waren. Ze spraken volop met hun pubers over hoe belangrijk was dat ze zich hielden aan de regels en afspraken. Deze waren er in hun eigen belang en niet om ze dwars te zitten.
Ze gaven keer op keer uitleg, waarschuwden voor gevolgen en stelden consequenties. Wanneer ze zich tot wanhoop gedreven voelden, doordat bijvoorbeeld ook de consequentie het onderwerp van een nieuwe, hoogoplopende discussie werd, kwamen er dreigementen. Allemaal met de beste bedoelingen en intenties. Deze ouders wilden grip krijgen. Grip op het gedrag van hun puber. En ik, jarenlang dacht ik met ze mee op deze dikwijls doodlopende gedachtesporen. Als alles uitgeprobeerd leek, voelde ik de machteloosheid ook in mezelf resoneren.

In 2013 volgde ik samen met mijn collega Tiny Vroman de systeemtherapeutische opleiding in de behandelmethode Geweldloos Verzet. Een van de beste keuzes die ik in mijn leven gemaakt heb. Ik voelde me direct aangetrokken tot de uitgangspunten en principes, die aan de methodiek ten grondslag liggen. Een ervan is zelfcontrole. Ik herinner me nog dat ik het de eerste keer zag staan. “Zelfcontrole; het doel is niet om controle te krijgen over het gedrag van het kind, maar om zelf controle te krijgen over de eigen emoties”. Het is zo logisch en zo waar. Het is ook helemaal niet nieuw. We kennen hem allemaal; “de illusie van controle” en toch viel het kwartje, die middag. En daarna bleef het kwartjes regenen.

Als ouder ben je geneigd om te kijken naar het gedrag van je puber. Je ziet dat hij grenzen over gaat en het liefste zeg je “Stop daar mee, luister naar mij, jouw gedrag kan niet, verander het”, Dat vraagt van je puber dat hij bereid is om zich te voegen naar jou, om zijn eigen ideeën los te laten en prioriteit te geven aan wat jij van hem vraagt.
Jongere kinderen accepteren vaak met aanzienlijk minder moeite dat hun ouders vertellen wat ze wel en niet mogen doen. Ze kijken nog met andere ogen naar hun ouders. Tussen een puber en zijn ouder(s) ontstaat een andere dynamiek. Pubers willen zelf ontdekken, zelf experimenteren. Ze maken liever hun eigen fouten, dan dat ze zich door hun ouders ergens voor laten behoeden of beschermen. Een kritische blik staat op hun ouders gericht. De wijze waarop het ouderlijk gezag wordt uitgeoefend kan van de een op de andere dag ter discussie komen te staan.

Wat kun je doen wanneer jouw puber dit direct of indirect tot onderwerp maakt? Je kan vinden dat jij gaat over hoe jij je kinderen opvoedt. Dan geeft niemand je ongelijk. Het klopt, daar ga je absoluut over.
Je kunt je ook afvragen of je anders om zou willen gaan met hoe je verandering kunt bewerkstelligen. Wanneer je de focus verlegt van het gedrag van je kind naar het gedrag van jezelf, kan je aan de slag gaan met waar je wel invloed op hebt.

Het is niet direct de gemakkelijkste weg. Het zit in ons mens zijn, dat we ons liever richten op wat de ander beter anders kan doen. Daar hebben we ook vaak de beste ideeën over. Bij ons zelf naar binnen kijken en stil staan bij wat we in ons eigen gedrag kunnen veranderen is vaak veel complexer en uitdagender. Dan worden we geconfronteerd met dat wat ons gevormd heeft. Met onze hardnekkige gewoonten en ingesleten overtuigingen. Ooit hebben die goed geholpen en hadden ze een functie, maar nu zijn misschien niet meer zo bruikbaar. We komen dingen tegen die we waarderen in ons zelf, maar ook de dingen, die we aan ons zelf niet zo leuk vinden. Het kan pijnlijk worden. En niets is natuurlijker dan dat we pijn willen vermijden.

Stil staan bij jezelf, bij je eigen emoties en bij wat je zelf zou kunnen veranderen is de moedigste weg en de eerlijkste. Voor niemand is deze zonder hindernissen, uitdagingen of blokkades. Het is de weg waarop ouders de kans krijgen om hun puber te waarderen in de spiegel die ze hen voor houden.
Het is ook de weg waarop geleerd wordt dat alle gedrag onderdeel van een continue interactie is. Wanneer je als ouder je eigen gedrag verandert, verander je iets in de interactie met je puber. Hij zal zich verwonderen. Waarschijnlijk zich ook ergeren. “What the F*ck, doe normaal, zo doe je anders ook nooit!”. Hij zal je vast verleiden om je oude gedrag weer te laten zien, want dat is bekend en vertrouwd.
En hij zal wanneer jij volhoudt in je nieuwe gedrag zelf ook ander gedrag ontwikkelen in relatie tot dat nieuwe gedrag van jou!

Dit is het vierde deel over principes uit de opvoedmethode Geweldloos Verzet. “Stil staan bij dat je alleen controle hebt op wat jezelf doet of zegt” staat niet op zichzelf, maar hangt samen met zes andere principes. In de komende periode ga ik verder met schrijven over de andere principes en komt er uitleg over hoe zij elkaar onderling versterken.
Vind je het interessant? Op Facebook en LinkedIn laat ik het weten als ik weer een blog heb geschreven.

Anita Bergman – 14 februari 2021

Log in